Tarhana denince çoğumuzun aklına kırmızı biberli, ekşimsi kokulu klasik çorba gelir. Ancak yöreden yöreye tarif değişir ve bazı mutfaklarda tarhanaya firik katılır. Bu yazıda firik tarhananın ne olduğunu, sade tarhanadan farkını, evde nasıl hazırlandığını ve nasıl pişirileceğini anlatıyoruz.
Firik nedir?
Firik, tam olgunlaşmadan, süt kıvamındayken hasat edilen yeşil buğdayın yakılarak kavrulmasıyla elde edilen bir üründür. Bu işlem buğdaya hafif dumanlı bir koku ve kendine has bir tat verir. Pilav, çorba ve yemeklerde kullanılan firik, Vikipedi’deki Firik maddesinde da anlatıldığı gibi özellikle Güneydoğu mutfağında sık görülür. Firik tarhana ise bu kavrulmuş buğdayın tarhana hamuruna dahil edilmesiyle ortaya çıkar.
Firik tarhana sade tarhanadan nasıl ayrılır?
Tarhananın temelinde yoğurt, un ya da bulgur, sebze ve baharat karışımının fermente edilip kurutulması yatar. Genel çerçeve için tarhana maddesine göz atabilirsiniz. Firik tarhanada fark şunlardan gelir:
- Koku ve tat: Hafif isli, kavrulmuş buğday aroması hissedilir.
- Doku: Firik taneleri çorbaya daha dolgun bir kıvam verir.
- Pişirme süresi: Taneler tam yumuşasın diye çorbanın biraz daha kaynaması gerekebilir.
Maraş tarhanasının genel özellikleri için Kahramanmaraş Tarhanası Hakkında Her Şey yazımıza bakabilirsiniz.
Evde firik tarhana nasıl hazırlanır?
Her ailenin ölçüsü farklıdır. Aşağıdaki sıra genel bir çerçevedir:
- Hazırlık: Yoğurt, domates, biber ve soğan karışımı hazırlanır. Firik, kullanılacaksa yıkanıp ıslatılarak ya da hafifçe haşlanarak yumuşatılır.
- Yoğurma: Un ve firik, sebze-yoğurt karışımıyla yumuşak bir hamur kıvamına gelinceye kadar yoğrulur.
- Mayalanma: Hamur kapalı bir kapta bekletilir. Bu fermantasyon, tarhanaya karakteristik ekşi tadını verir.
- Kurutma: Hamur parçalanıp temiz bir bezin üzerinde, gölgede ve havadar bir yerde tamamen kurutulur.
- Öğütme ve eleme: Kuruyan tarhana ufalanır ve istenen irilikte elenir.
Köy usulü geleneksel yapım için Köy Usulü Maraş Tarhanası Nasıl Yapılır? yazımızı okuyabilirsiniz.
Benim ailemde de firik hazırlanırken 1/3 oranı dikkate alırlardı. Yani 1/3 oranında yoğurt koyulurdu. Ekşimiz olması tarhananın tadını daha da bir güzelleştirirdi. Hatta bir şehir efsanesi daha paylaşayım. Tarhana hazırlanırken aile yada komşular arasında yapılan ağız dalaşı (ağız kavgası) ekşi tarhana yapmanın sırrıdır. En az 1 gün evlerin damında bekletilir sonrasında kurutulur ve fıçılarda saklanırdı.
Firik tarhana nasıl pişirilir?
Kuru tarhana, pişirmeden önce suda ya da soğuk su karışımında ıslatılır. Böylece topaklanmaz ve daha kolay pişer. Ayrıntılı ipuçları için Maraş Tarhanası Nasıl Islatılır? yazımıza göz atın.
Temel adımlar şöyle:
- Tereyağında salça ve isteğe bağlı kuru nane ya da pul biber kavrulur.
- Islatılmış tarhana eklenir, sürekli karıştırılarak sıcak su ya da et suyu ilave edilir.
- Firik taneleri yumuşayıncaya kadar kısık ateşte pişirilir.
- Tuz en sonda ayarlanır.
Genel çorba tarifi için Maraş Tarhanası Nasıl Pişirilir: Geleneksel Çorba Rehberi ve Çorbalık & Sıkma Tarhana yazılarımız yol gösterecektir.
Firik tarhana nasıl saklanır?
Tarhana tamamen kuru olduğu sürece uzun süre bozulmadan saklanabilir. Nem, ağzı açık bırakılan kaplarda en büyük risktir. Temiz, kuru ve kapaklı cam kavanoz ya da bez torba tercih edin, serin ve karanlık bir yerde tutun. Ayrıntılar için Maraş Tarhanası Nasıl Saklanır? rehberimize bakın.
Hakiki ürünü nasıl anlarsınız?
Satın alırken içeriğe, kokuya ve üretim bilgisine dikkat edin. Katkı maddesi ya da aşırı parlak renk şüphe uyandırmalıdır. Ayrım yapmanıza yardım edecek ipuçlarını Hakiki Maraş Tarhanası Nasıl Anlaşılır? yazımızda topladık. Coğrafi işaretli ürünleri araştırmak için Türk Patent ve Marka Kurumu sitesini de kullanabilirsiniz.
Sonuç
Firik tarhana, klasik tarhana tadını kavrulmuş buğdayın aromasıyla birleştiren, kış sofralarına yakışan bir seçenektir. Çorba olarak tüketebileceğiniz gibi farklı sunumlar için Tarhana Cipsi Nasıl Tüketilir? yazımıza da göz atabilirsiniz. Siz firik tarhanayı denediniz mi? Kendi tarifinizi ve önerilerinizi yorumlarda paylaşın.
